Intervistë: Sistemi pensional digjital dhe transparent – përvoja, përfitime dhe orientime për të ardhmen

Sistemi pensional i Maqedonisë karakterizohet në vazhdimësi nga transparenca dhe një qasje moderne në menaxhimin e mjeteve të qytetarëve. Ky është një nga përfundimet kryesore pozitive të Konferencës Ndërkombëtare “Sistemi pensional i qëndrueshëm – dy dekada progres”, e cila u mbajt më 12 nëntor 2025 në Shkup, me pjesëmarrjen e ekspertëve të shquar vendorë, rajonalë dhe ndërkombëtarë.

Përfundimi i përgjithshëm i konferencës është i qartë: e ardhmja e sistemeve pensionale kërkon angazhim të përbashkët nga të gjithë akterët dhe vendimmarrësit, rritje të ndërgjegjësimit për edukimin financiar dhe përshtatje të hershme ndaj sfidave të reja të tregut, demografike dhe teknologjike. Është thelbësore që këto procese të udhëhiqen në mënyrë strategjike dhe me përgjegjësi të lartë, me qëllim krijimin e efekteve pozitive afatgjata.

Në këtë intervistë, Tatjana Bojkovska, CFA, CAIA – anëtare e Bordit Drejtues të Shoqërisë Pensionale Sava – flet për mënyrën se si automatizimi dhe korniza e qartë rregullatore kanë transformuar funksionimin e përditshëm të shoqërive pensionale, si ndërtohet besimi i qytetarëve dhe si ruhen standardet e larta etike në industri. Ajo shpjegon gjithashtu se si këto inovacione sigurojnë stabilitet dhe qëndrueshmëri afatgjatë të mjeteve të qytetarëve, të cilat përbëjnë një kapital të rëndësishëm të destinuar për të ardhmen.

1. Sa e rëndësishme është transparenca si faktor për besimin e qytetarëve në sistemin pensional?

Transparenca është një nga shtyllat themelore për ndërtimin e besimit në sistemin pensional. Kur qytetarët kanë qasje në informacione të qarta mbi funksionimin e sistemit, rregullat, detyrimet, por edhe përfitimet dhe kostot, pasiguria që buron kryesisht nga frika e të panjohurës dhe të pakuptueshmes zvogëlohet ndjeshëm.

Është në interes të çdo individi të jetë i informuar në mënyrë adekuate për strukturën e sistemit që çon drejt stabilitetit dhe sigurisë, por edhe për mundësitë e zhvillimit të mëtejshëm, të cilat forcojnë më tej sigurinë e burimeve të të ardhurave në të ashtuquajturën moshë të artë. Publikimi i rregullt i raporteve financiare, informacioneve relevante, strategjive dhe rezultateve të investimeve, si dhe gatishmëria për t’iu përgjigjur të gjitha pyetjeve që lidhen me sigurimin pensional të financuar nga kapitali, përbëjnë bazën për forcimin e vazhdueshëm të këtij besimi.

Megjithatë, përvoja tregon se transparenca nuk nënkupton vetëm publikimin “e thatë” të të dhënave, por edhe shpjegimin e tyre në një mënyrë të kuptueshme, të qasshme dhe praktike. Të vetëdijshme se vetëm kështu transparenca mund të shndërrohet në besim të vërtetë, shoqëritë pensionale, si individualisht ashtu edhe në mënyrë të përbashkët, investojnë përpjekje të konsiderueshme në edukimin e publikut. Kjo përfshin komunikimin në rrjetet sociale, blogje edukative, fushata për edukim financiar dhe aktivitete që angazhojnë drejtpërdrejt qytetarët.

Kur njerëzit e kuptojnë vërtet se si funksionon sistemi, ata ndihen më të përfshirë, më të motivuar dhe më të gatshëm për të marrë përgjegjësi për të ardhmen e tyre – përmes përditësimit të të dhënave, ndjekjes së informuar të bilanceve individuale dhe investimit në shtyllën e tretë pensionale. Transparenca e mbështetur nga rritja e shkrim-leximit financiar është themeli i besimit, ndërsa besimi është parakusht për stabilitetin e të gjithë sistemit pensional. Pa të, edhe modeli më i mirë mund të perceptohet gabimisht si i papërshtatshëm.

2. Si e lehtësojnë automatizimi dhe digjitalizimi punën e shoqërive pensionale dhe si kontribuojnë në sigurinë e mjeteve?

Automatizimi dhe digjitalizimi janë nxitës kyç të modernizimit të shoqërive pensionale, duke sjellë përfitime të dyfishta: efikasitet më të lartë dhe nivel të lartë sigurie. Është e rëndësishme të theksohet se shkëmbimi digjital i të dhënave ndërmjet shoqërive pensionale dhe institucioneve funksionon që nga fillimi i reformës, para 20 vitesh. Duke pasur parasysh vëllimin e madh të të dhënave, kjo ishte mënyra e vetme për të përpunuar çdo ditë informacionet për punësimet e reja, kontributet e paguara për qindra mijëra anëtarë, investimet në tregjet vendore dhe ndërkombëtare, vlerësimet ditore të investimeve, si dhe përllogaritjen dhe publikimin e vlerës së kursimeve pensionale në përputhje me rregullat rregullatore.

Sot, këto procese e forcojnë transparencën jo vetëm si detyrim rregullator, por edhe si pjesë e përgjegjësisë sonë fiduciare dhe ndërgjegjësimit për rëndësinë e informacionit të saktë dhe në kohë.

Përfitimet kryesore të automatizimit dhe digjitalizimit reflektohen kryesisht në efikasitetin dhe lehtësimin e punës. Kjo nënkupton procese plotësisht të automatizuara për pranimin e pagesave, përllogaritjen e kontributeve dhe gjenerimin e raporteve, duke minimizuar rrezikun e gabimeve njerëzore. Njëkohësisht, përmes integrimit me institucionet, realizohet shkëmbim i shpejtë dhe i saktë automatik i të dhënave me bankat dhe organet shtetërore. Për anëtarët, kjo do të thotë qasje në shërbime digjitale, përkatësisht mundësi për të parë online gjendjen e llogarive dhe për të përditësuar të dhënat personale pa pasur nevojë për vizita fizike.

Nga aspekti i sigurisë dhe mbrojtjes, janë vendosur kontrolle dhe mekanizma rigorozë monitorimi, të cilët përfshijnë alarme automatike, kontrolle të dyfishta dhe gjurmueshmëri të çdo hapi. Zbatojmë masa të avancuara të sigurisë kibernetike me nivel të lartë enkriptimi për mbrojtjen e të dhënave personale dhe financiare, ndërsa gjurma e plotë digjitale siguron evidencë që mundëson verifikime të shpejta dhe mbikëqyrje efikase.

Automatizimi jo vetëm që e bën funksionimin më të shpejtë dhe më efikas, por krijon një sistem që garanton standardet më të larta të sigurisë, saktësisë dhe transparencës për të gjithë anëtarët.

3. Çfarë përfitimesh praktike kanë qytetarët nga kjo transparencë dhe modernizim?

Transparenca dhe digjitalizimi në sistemin pensional u ofrojnë qytetarëve përfitime të qarta, të drejtpërdrejta dhe të zbatueshme në përditshmëri. Para së gjithash, kjo nënkupton qasje të qartë dhe të shpejtë në kursimet pensionale. Qytetarët mund të kontrollojnë në çdo moment gjendjen e llogarisë së tyre, mënyrën e investimit dhe kthimin e realizuar, çka rrit drejtpërdrejt besimin dhe ul ndjeshëm pasigurinë. Kjo mundëson kontroll më të madh dhe vendimmarrje më të mirë, pasi përmes mjeteve digjitale dhe raporteve të rregullta, anëtarët planifikojnë më lehtë, vendosin nëse do të ndryshojnë fondin, të kontribuojnë shtesë apo të kërkojnë këshillim profesional.

Në aspektin praktik, qytetarët përfitojnë shërbime më të shpejta dhe më të thjeshtuara, të cilat reduktojnë nevojën për dokumentacion fizik dhe pritje në sportele. Në vend të kësaj, ata kanë në dispozicion shërbime efikase online për përditësimin e të dhënave dhe komunikim elektronik. Paralelisht, sistemet digjitale garantojnë mbrojtje më të mirë të mjeteve personale përmes rritjes së gjurmueshmërisë, kontrollit dhe minimizimit të gabimeve.

Për më tepër, informacioni i qartë kontribuon në rritjen e shkrim-leximit financiar, duke i ndihmuar qytetarët të kuptojnë më mirë sistemin dhe të planifikojnë në mënyrë afatgjatë. Institucione të tilla teknologjikisht të avancuara krijojnë besim të shtuar dhe ndjenjë sigurie për të ardhmen.

Të gjitha këto përfitime janë po aq të rëndësishme dhe kontribuojnë në më pak stres, më shumë transparencë dhe kontroll thelbësor mbi të ardhmen personale financiare.

---

4. A keni shembuj konkretë nga vendet më të zhvilluara që tregojnë drejtimin në të cilin duhet të ecin ndryshimet?

Shoqëritë pensionale ndjekin në mënyrë të vazhdueshme ndryshimet dhe përmirësimet në vendet më të zhvilluara, të cilat prej kohësh i kanë identifikuar sfidat e imponuara nga trendet demografike dhe kanë vendosur sisteme pensionale të financuara me kapital.

Në nivel global, Mercer dhe CFA Institute publikojnë çdo vit renditjen e sistemeve pensionale në botë sipas disa kritereve të performancës, ku vërehet se në mënyrë të vazhdueshme pozicionohen më mirë pikërisht vendet e zhvilluara me sisteme pensionale shumë-shtyllore. Si një përfundim veçanërisht interesant nga renditja e fundit, dallohet fakti se Kroacia, e cila ka një sistem pensional me tri shtylla të ngjashëm me tonin, renditet më lart se gjigantë ekonomikë si Gjermania, ku komuniteti profesional thekson nevojën për një sistem pensional të financuar me kapital, si dhe përpara vendeve si Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Spanja, Austria dhe Japonia.

Nga kjo mund të konkludohet se dizajni bazë i sistemit që kemi rezulton të jetë i përshtatshëm, por njëkohësisht ekziston hapësirë e konsiderueshme për përmirësim përmes zbatimit të përvojave pozitive nga modelet më të suksesshme pensionale. Kjo lidhet kryesisht me futjen e skemave multifond dhe, në perspektivë, fondeve të përcaktuara sipas moshës së anëtarëve (lifecycle funds), zgjerimin e kujdesshëm të universit të investimeve dhe përdorimin e mjeteve bashkëkohore për menaxhimin e rrezikut. Për më tepër, drejtimet e zhvillimit përfshijnë stimuj fiskalë për rritjen e kursimeve në shtyllën e tretë, si dhe krijimin e zgjidhjeve adekuate për fazën e pagesës së pensioneve. Pikërisht për përvojat rajonale mbi këto tema patëm mundësinë të dëgjonim edhe nga ekspertë të shquar nga Kroacia dhe Bullgaria, të cilët ishin pjesë e konferencës.

5. Cilat shembuj pozitivë nga vendet e tjera do të shërbejnë si frymëzim për objektivat e ardhshme në punën e Shoqatës?

Në konferencë u hapën çështje të rëndësishme që lidhen me zhvillimin e sistemeve pensionale në rajon. U ndanë përvoja të vlefshme nga vende të ndryshme, ndërsa fokusi u vendos në nevojën për përmirësim të përshtatshëm të rregullores, veçanërisht në kontekstin e skemave multifond që funksionojnë me sukses në Kroaci. Ky model po shqyrtohet për t’u zbatuar edhe tek ne, ndërkohë që Bullgaria është tashmë një hap përpara drejt implementimit.

Gjithashtu, u theksua se shkrim-leximi financiar përbën një sfidë jo vetëm për popullatën, por edhe për sektorin e biznesit. Kjo është veçanërisht e rëndësishme, duke pasur parasysh se në rajonin tonë ende mbizotëron bindja tradicionale se shteti, përmes kontributeve, do të sigurojë një pension të qëndrueshëm dhe të sigurt. Për të kapërcyer këtë mënyrë të të menduarit, shoqëritë pensionale dhe MAPAS investojnë në mënyrë intensive në edukim financiar, si dhe në zhvillimin e shërbimeve të digjitalizuara që ndjekin trendet bashkëkohore.

Ekspertët ndërkombëtarë theksuan se një trend global është kalimi nga sistemet me përfitime të përcaktuara (DB) drejt sistemeve me kontribute të përcaktuara (DC), siç është edhe sistemi ynë. Kjo lidhet me faktorë makroekonomikë, nevojën për fleksibilitet më të madh dhe një sërë sfidash që diskutohen në nivel të lartë në mbarë botën. U nënvizua nevoja për një rregullore adaptive, e cila zhvillohet paralelisht me kapacitetin institucional dhe besimin e pjesëmarrësve, veçanërisht në tregje të reja ose më të vogla, duke marrë parasysh burimet në dispozicion të sistemit, të cilat në masë të madhe varen nga niveli i akumulimit pensional në shtyllën e dytë dhe të tretë.

Në konferencë u diskutua gjithashtu për mekanizmat e pagesës së pensioneve, të cilët duhet të jenë financiarisht të qëndrueshëm dhe shoqërisht të pranueshëm, me rregulla dhe opsione të qarta që mbrojnë qytetarët nga rreziqet që lidhen me inflacionin dhe tejkalimin e jetëgjatësisë së kursimeve.

Shoqëritë pensionale disponojnë njohuri dhe përvoja të cilat i vënë në shërbim të përmirësimit të sigurimit pensional të financuar me kapital, duke vepruar gjithmonë në përputhje me përgjegjësinë e tyre fiduciare. Kjo është në interes të mbi 630 mijë anëtarëve të fondeve të detyrueshme dhe afro 36 mijë anëtarëve të fondeve vullnetare, si dhe të anëtarëve tashmë të pensionuar. Shoqata e Shoqërive Pensionale do të ketë një rol të rëndësishëm në mbështetjen e reformave dhe në orientimin e ndryshimeve drejt përfitimeve të qëndrueshme dhe afatgjata për anëtarët dhe për stabilitetin e të gjithë sistemit pensional.

Mbikëqyrësi i sigurimit pensional të financuar me kapital është Agjencia për Mbikëqyrjen e Sigurimit Pensional të Financuar me Kapital (MAPAS),
tel.: (02) 3224 229,
www.mapas.mk