Shtylla e dytë pensionale është një mekanizëm i qëndrueshëm dhe i besueshëm për kursime pensionale afatgjata dhe ka një rol të rëndësishëm në sigurimin e sigurisë financiare për pensionistët e ardhshëm; Pensioni i ardhshëm i çdo individi varet nga pjesëmarrja e tij në sistem – periudha e sigurimit, stazhi i punës dhe paga mbi të cilën është deklaruar ndër vite, si dhe kthimet që realizojnë shoqëritë pensionale, të cilat kushtëzohen nga kuadri ligjor ende konservativ; Zhvillimi i sistemit duhet të përfshijë ndryshime rregullatore me futjen e multifondeve, ndryshime në kufijtë e investimeve dhe listën e instrumenteve të lejuara, si dhe zhvillimin e mëtejshëm të sigurimit vullnetar pensional.
Këto janë pikat kryesore nga brifingu i Asociacionit të Shoqërive për Menaxhimin e Fondeve Pensionale (ADPF), i mbajtur sot, në dritën e interesimit të shtuar të publikut lidhur me sistemin pensional në vend.
Në brifing, drejtuesit e ADPF-së, e cila përbëhet nga tri shoqëritë për menaxhimin e fondeve pensionale të detyrueshme (shtylla e dytë) dhe vullnetare (shtylla e tretë) në vendin tonë – KB Prvo Shoqëria Pensionale, Sava Shoqëria Pensionale dhe Triglav Shoqëria Pensionale, prezantuan vlerësimet mbi funksionimin e deritanishëm të sigurimit pensional të financuar në mënyrë kapitale në vendin tonë, folën për përfitimet për anëtarët dhe për sistemin në përgjithësi, si dhe për sfidat dhe mundësitë për zhvillimin e mëtejshëm të sistemit pensional.
Kryetari i Asociacionit, Marian Nikollovski, theksoi se qëllimi i reformës pensionale të para dy dekadave, me transferimin e përgjegjësisë për pagesën e një pjese të pensionit të pleqërisë te fondet pensionale të detyrueshme të shtyllës së dytë, ishte arritja e përfitimeve të rëndësishme, si: sigurimi i stabilitetit të sistemit pensional në afat të gjatë; zbutja e rreziqeve demografike dhe financiare që lidhen me funksionimin e tij; dhe sigurimi i qëndrueshmërisë së pagesës së pensioneve përmes financimit të tyre nga të paktën dy burime.
“ Shtylla e dytë pensionale u krijua pikërisht për të ndihmuar në stabilizimin e sistemit. Që fondi shtetëror të mund të funksionojë në mënyrë të pavarur, për një pensionist duhet të ketë të paktën tre të punësuar që paguajnë kontribute. Ne prej një kohe të gjatë jemi larg këtij raporti dhe për këtë arsye paratë që mungojnë për pagesën e pensioneve sigurohen nga buxheti i shtetit, në mënyrë që të mund të bëhet pagesa aktuale e pensioneve. Për të mos u varur në të ardhmen vetëm nga të punësuarit e ardhshëm dhe për të zvogëluar pjesën e pagesave që sigurohet nga buxheti, u krijua shtylla e dytë. Në të paguhen 6% e pagës bruto, që është pak më pak se një e treta e kontributit të përgjithshëm pensional. Këto para ruhen në llogari individuale, investohen në vazhdimësi dhe në të ardhmen do të përdoren për pagesën e një pjese të pensionit. Pjesa tjetër mbetet në FSPIM dhe përdoret për pagesën e pensioneve aktuale”, theksoi Nikollovski.
Ai rikujtoi se një nga përfitimet më të mëdha të shtyllës së dytë pensionale është se mjetet në llogaritë individuale janë pronë personale e të siguruarve dhe mund të trashëgohen, ndërsa çdo anëtar në çdo kohë ka qasje në kursimet e tij pensionale përmes “Zarfës së Gjelbër” dhe profilit personal online.
Vesna Stojanovska, Zëvendëskryetare e ADPF-së, në brifing foli për stabilitetin e shtyllës së dytë pensionale, duke theksuar se ai bazohet në menaxhimin e kujdesshëm të mjeteve të anëtarëve, realizimin e kthimeve të qëndrueshme dhe sistemin e vendosur të mbikëqyrjes dhe mbrojtjes.
“Shtylla e dytë pensionale përfaqëson një mekanizëm të qëndrueshëm dhe të besueshëm për kursime pensionale afatgjata. Sipas të dhënave të fundit të MAPAS-it, deri më 30 qershor 2026, në fondet pensionale të detyrueshme janë anëtarësuar 637.977 të siguruar. Në të njëjtën kohë, numri i personave që tashmë marrin pension nga shtylla e dytë pensionale është 146, gjë që është e pritshme duke pasur parasysh se sistemi funksionon që nga viti 2006 dhe po piqet gradualisht. Kthimi mesatar i realizuar nga fondet pensionale të detyrueshme është më shumë se 5,5% në vit. Ky rezultat është i krahasueshëm me kthimet e realizuara nga fondet pensionale në disa vende evropiane me mënyrë të ngjashme investimi. Në kursimet pensionale, kthimi afatgjatë është më i rëndësishmi, sepse mjetet investohen për dekada dhe pikërisht kapitalizimi i kthimeve ka ndikimin më të madh në pensionin e ardhshëm”, deklaroi Stojanovska.
Ajo theksoi se shpërndarja e kujdesshme e investimeve, rregullat e rrepta për menaxhimin e rreziqeve dhe sistemi shumë-shtresor i mbikëqyrjes sigurojnë siguri, transparencë dhe mbrojtje të mjeteve të anëtarëve dhe se qëllimi nuk është realizimi i fitimeve të shpejta, por rritja graduale dhe e sigurt e mjeteve dhe sigurimi i një sigurie më të madhe financiare për pensionistët e ardhshëm.
Në ADPF theksojnë se mjetet e anëtarëve investohen me kujdes dhe sipas rregullave të përcaktuara rreptësisht, në përputhje me instrumentet financiare të lejuara me ligj. Konkretisht, rreth 30 për qind e mjeteve janë investuar në aksione me cilësi të lartë dhe fonde ETF në tregjet botërore – kthime më të larta në afat të gjatë dhe përzgjedhje e kujdesshme e kompanive dhe tregjeve, ndërsa rreth 65 për qind e mjeteve janë investuar në obligacione, ku pjesa më e madhe janë obligacione shtetërore vendase – stabilitet më i madh dhe rrezik më i ulët. Pjesa tjetër është shpërndarë në aksione të kompanive vendase, fonde investimi, depozita bankare dhe obligacione të huaja, gjë që mundëson arritjen e një ekuilibri ndërmjet kthimit dhe rrezikut.
Sa i përket çështjes që gjatë periudhës së fundit është shfaqur në publik lidhur me lartësinë e pensioneve për pensionistët e ardhshëm, nga ADPF theksojnë se pensioni i ardhshëm i çdo individi varet nga disa elemente, por, pa përjashtim, stazhi i plotë i punës dhe deklarimi i pagave të realizuara realisht – sigurojnë një pension solid për përfituesin dhe mjete për financimin e sistemit, pavarësisht nëse ai ka qenë i siguruar sipas sistemit të vjetër apo është përfshirë edhe në shtyllën e dytë.
Duke iu referuar faktorëve që ndikojnë në lartësinë e pensioneve të ardhshme, Tatjana Bojkovska, Sekretare në ADPF, theksoi se fokusi, përveç krijimit të një akumulimi më të madh pensional (ndarje më e gjatë dhe e vazhdueshme e kontributeve në një nivel të përshtatshëm), duhet të drejtohet drejt zgjidhjeve moderne të investimeve, futjes së multifondeve dhe përfshirjes më të madhe në sigurimin vullnetar pensional. Ajo theksoi se përvoja e vendeve që tashmë i zbatojnë këto modele tregon se ato mund të kontribuojnë ndjeshëm në pensione më të larta.
“Shtylla e dytë pensionale e Maqedonisë sot disponon mjete të konsiderueshme dhe ka arritur rezultate të qëndrueshme afatgjata në nivel sistemi. Hapi i ardhshëm në zhvillimin e saj duhet të jetë futja e multifondeve, me një zbatim të kujdesshëm dhe të përshtatshëm, duke marrë parasysh sukseset dhe sfidat e sistemeve që tashmë kanë kaluar nëpër këtë fazë zhvillimi. Përvojat e vendeve që kanë futur tashmë multifondet tregojnë se kombinimi i një periudhe më të gjatë akumulimi, ekspozimit më të lartë ndaj investimeve me kthim të pritshëm më të lartë dhe rrezik më të lartë për anëtarët më të rinj, si dhe kalimi drejt portofolave më pak të rrezikshëm dhe më të qëndrueshëm me afrimin e pensionimit, mundëson kthime më të larta afatgjata pa rrezikuar sigurinë e anëtarëve që janë pranë pensionimit”, përfundoi Bojkovska.
Ajo theksoi se, përveç multifondeve, një rol të rëndësishëm ka edhe sigurimi vullnetar pensional, i cili i mundëson anëtarit të vendosë vetë me çfarë dinamike dhe sa do të ndajë shtesë për të ardhmen e tij, ndërsa punëdhënësit kanë mundësinë që përmes pagesave në një fond vullnetar të sigurojnë një përfitim afatgjatë për punonjësit e tyre.
Në lidhje me këtë temë, thonë në ADPF, situata në vendin tonë është shqetësuese: deri në fund të vitit 2025, vetëm rreth 2,4 për qind e popullsisë së përgjithshme në moshë pune janë anëtarë të shtyllës së tretë, ndërsa në shembujt tanë të afërt rajonalë – Kroaci dhe Bullgari, kjo përqindje është mbi 20 për qind.
Në takim u konkludua se shtylla e dytë pensionale përfaqëson një segment të rëndësishëm të sistemit pensional maqedonas, i cili kontribuon në sigurinë e kursimeve pensionale të anëtarëve dhe në stabilitetin dhe qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit pensional. Njëkohësisht, u theksua nevoja për përmirësim të vazhdueshëm të sistemit, edukim financiar dhe krijimin e kushteve për pensione më të larta në të ardhmen.
